Η οικειότητα της βίας στην βία της ανοικειότητας*

 

 

«Το πραγματικά φρικιαστικό είναι η υποψία ότι αυτή η προφανώς παράλογη φύση τέτοιων πράξεων θα μπορούσε να έχει τις ρίζες της στον τρόπο που ζούμε, και ότι μάλιστα θα μπορούσαν να ερευνηθούν λογικά.»

Μίκαελ Χάνεκε

 

Η  κοινωνία της υλικής αφθονίας δια της εις άτοπον απαγωγής γνωρίζει πώς να ξεδιαλέγει ένοχους. Για την αποτρόπαια πράξη αποκλειστικά υπεύθυνοι είναι οι θύτες της που τήν εκτελούν εφόσον οι φυσιολογικοί άνθρωποι δεν φέρονται έτσι κι γι’ αυτό δεν μπορούν ποτέ να διαπράξουν τέτοιες ανομολόγητες ακρότητες. Τα νοσηρά κίνητρα κρύβονται αδιαλείπτως μέσα στις λεπτομέρειες και η κατανόηση τους σταματά ακριβώς εκεί. Όποιος διαπράττει αναίτιους ξυλοδαρμούς έχει «συνήθως» προβληματικό περιβάλλον (οικογενειακό, κοινωνικό, οικολογικό και πάει λέγοντας) ελλιπή παιδεία ή κατά βάθος ενέχει την διαστροφή και θέλει να το κάνει. Η μετριοπαθής δημοσιολογία γουστάρει να τραβά μία μανιχαϊστική γραμμή καταπραϋντικά και να κατοχυρώνει έτσι την «αθωότητά» της. Αποτελεί όντως ζήτημα παιδείας η ηθική της απόφανση, το πρόβλημα μιας δασκαλεμένης σκέψης να προτάσσει την αυτοαναφορικότητα της ως οιονεί ξόρκι απέναντι στις εκρήξεις του θυμού.      Η αρρώστια της υπάρχουσας κοινωνίας συμβαδίζει με της δυνατότητές της. Είναι η αυτοαναφορικότητα στο εξής που απασφαλίζει την ενότητα στην δυστυχία της. Η παντελής έλλειψη επαφής με τη πραγματικότητα από τον Λόγο του Θεάματος που είναι εμμονικά προσκολλημένος στον μονόλογο του εαυτού του αποτελεί εχέγγυο για την παντελή έλλειψη επίγνωσης ή κρίσης των ανθρώπων ώστε ν’ αλληλεπιδρούν με τον κόσμο γύρω τους. Μια ναρκισσιστική ορθολογικότητα, ολοένα και πιο ανίκανη να συνειδητοποιήσει τ’ αποτελέσματα της ανόητης εμπορευματικής υλικής παραγωγής στην καθημερινότητά της, ασυνείδητη «από οποιαδήποτε φροντίδα για κάθε φυσική ισορροπία όπως και για κάθε προηγούμενη [ψυχική] αρμονία ενός ανθρώπινου περιβάλλοντος» (Εγκυκλοπαίδεια των Οχλήσεων). Όσο κι αν η εξελιγμένη δυστυχία βρίσκει επίμονα μανιακή διέξοδο, μέσα από λανθάνουσες ορμές σε θύτες και θύματα με δυσβάσταχτες συνέπειες, η εμμενής τυφλότητα είναι ανήμπορη στην εξαγωγή χρήσιμων συμπερασμάτων. Σε μία κοινωνία με τις πιο πλούσιες υλικές δυνατότητες που έχουν υπάρξει ποτέ προκύπτουν οι πιο φτωχές πνευματικές ιδιότητες. Η βία είναι η μεγαλύτερη οικειότητά της γιατί απορρέει μέσα από την άμεση βία της ανοικειότητας ενός άθλια ομογενοποιημένου κόσμου.      Η ανερμάτιστη ευτυχία της επιδερμικότητας που δημιουργεί η λατρεία μιας επαυξημένης αποστέρησης, φτάνει, για να βιάσει την άμεση επικοινωνία. Έχει μεγαλύτερη αξία η καταγραφή άγριων ξυλοδαρμών στα κινητά τηλέφωνα ιδιωτών ακριβώς την ώρα και την στιγμή που συμβαίνουν (που ορισμένες φορές καταλήγουν σε ψυχρή δολοφονία ανυπεράσπιστων μπροστά σε μάτια  θεάτων) από την ελάχιστη παρέμβαση της επί τόπου αποτροπής τους. Άνθρωποι οι οποίοι, είτε με παιδεία, είτε χωρίς παιδεία, ούτε κατά διάνοια δεν συλλαμβάνουν τί εφιαλτικές δυνατότητες γεννά η μονόχνωτη επικοινωνία ενός απομονωμένου βίου μέσα σε μια αποσαθρωμένη κοινότητα. Η τρομακτική παραίτηση από οποιαδήποτε μορφή ευαισθησίας τρέφει μακάρια τον αυτοκαστροφικό λήθαργο του Λόγου. Στον δρόμο που έχει πάρει, το τέλος της νεωτερικότητας θα έχει κακά ξεμπερδέματα. * Για τον ξυλοδαρμό του σταθμάρχη στο μετρό.

«Παιδιά προσέξτε! Θα τη πληρώσετε ακριβά τη νύφη»

Α ύγουστος του ’94. Τελευταίο καλοκαίρι ενδιάμεσο στις σχολικές χρονιές. Ένας ακόμα χειμώνας φοίτησης έμενε στην ιδρυματική παιδεία του άκαμπτου Κράτους η οποία πολτοποιεί τις νεαρές ζωές κι ύστερα οι ορίζοντες θ’ άνοιγαν δήθεν διάπλατα από την κλεισούρα της εκπαιδευτικής ανίας του οιονεί φυλακή σχολείου. Καταφθάνω σε μια παραλία με ψιλή άμμο, ομώνυμη με την ιδιότητά της, στο νησί της καταγωγής μου. Όντας πεινασμένος από τη μαθητική χαύνωση, κουβαλώ για πνευματικό ορεκτικό ενός δεκαεξάρη, περιοδικό φίλα προσκείμενο στον εναλλακτισμό της εποχής που προτρεπει –όπως όλα τα λάιφσταϊλ περιοδικά άλλωστε– σε εύκολα γαμήσια χωρίς να προειδοποιεί, όπως δηλώνει ευθαρσώς, ο κύριος που τού παίρνουν την συνεντευξη στο τεύχος: «παιδιά προσέξτε! Θα τη πληρώσετε ακριβά τη νύφη».      Φιγούρα εντελώς παράταιρη μέσα στις επιτηδευμένες σελίδες, ηλικιωμένος για την οφθαλμαπάτη των εφηβικών ματιών μου, σαν τους κυρίους που μαζεύονται στα καφενεία γύρω από ένα τραπέζι με πράσινη τσόχα για να παίξουν ήρεμα την πρέφα τους, στρυφνός στα λόγια του αν και εμφιλοχωρεί μέσα τους λίγη τσαχπινιά. Κάποιος γεροπαράξενος για τη νεανική μου αφέλεια, που αμφισβητούσε  με τις απαντήσεις του την εμφανισιακή ευμορφία της νιότης ως ματαιόδοξο περιτύλιγμα, ο Χριστιανόπουλος μηχανορραφούσε σαν άλλος προβοκάτορας ενάντια στην αδρή φιλοξενία του Θεάματος. Απέναντι στην εμφατική εικονικότητα των κοινωνικών σχέσεων που νυχθημερόν βομβαρδίζει με το φετιχιστικό ψεύδος της, δημόσια και ιδιωτική σφαίρα, υπήρχε κάποιος παρείσακτος να συνηγορεί υπέρ της ειλικρίνειας που έπρεπε να διέπει τις προθέσεις τους. Γιατί ίσως μόνο έτσι οι διαπροσωπικές σχέσεις μετρούν το ύψος των περιστάσεων, ίσως έτσι μπορούν να εμφυσήσουν την αυτόνομη επικοινωνία και να παρεμποδίσουν την διαδρομή από την εκμετάλλευση του εγωισμού στην παράκληση του ναρκισσισμού; Για ν’ αναπτύξουν τα πρόσωπα την αυτογνωσία τους πρέπει να τούς ανήκει ο ίδιος τους ο εαυτός.      Αύγουστος του ’20. Η παγκοσμιοποιημένη Δυτική ζωή έχει εντείνει τις αντιφάσεις της σε σημείο παροξυσμού. Τα εύκολα γαμήσια προάγονται με τέτοιο φρικώδη τρόπο που αν είσαι φοιτήτρια και τύχει να σπουδάσεις σε τουριστική ντίσνεϋλαντ, κινδυνεύεις να βιαστείς, να σακατευτείς και να σε ξεφορτώσουν ζωντανή από κάποιο γκρεμό. Ο Χριστιανόπουλος έχει προειδοποιήσει. Όχι με την ευαισθησία κήνσορα, αλλά με την ανησυχία του ποιητή. Έχει διαβλέψει, άθελά του, την απερίσκεπτη συνείδηση της μεταμοντέρνας κατάρρευσης η οποία στη βάση του φιλελευθέρισμού της, εξατομικεύει μόνο τις αιτίες χωρίς να λαμβάνει καθόλου υπόψη της την ολίστική της φτώχεια πάνω στην οποία με αδίστακτη επιδερμικότητα εκβαρβαρώνει τις ανθρώπινες σχέσεις στο συμφραζόμενο μιας άνευ περιεχομένου κατανάλωσης. Αλλά η κοινωνία των εύκολων γαμησιών και των πληκτικών ζωών δεν σταμάτησε εκ τότε να κατασκευάζει δομικά τους βιαστές της χρεώνοντάς τους αποσπασματικά τις ευθύνες και συσκοτίζοντας την προέλευσή τους.      Ευτυχώς ωσάν βέρος Σωκρατικός, ο Χριστιανόπουλος, δεν παρέκκλινε από τον προσανατολισμό του και μολονότι δεν «στρατεύθηκε» κοινωνικά, δεν έπαυε να επισημαίνει τα στραβά του νεοελληνικού κωλοχανείου. Αφοσιωμένος στην ποίηση και την κριτική με ίδιο τρόπο όπως εκείνης της αξίας που παρακινεί και γονιμοποιεί να μην κάνεις εκπτώσεις και να μην χαρίζεις κάστανα αν θες ν’ αλλάξεις τα χάλια που σε περιβάλλουν. Αναφομοιώτος λοιπόν, ανένδοτος στη μετριότητα του αστικού καθωσπρεπισμού, πολέμιος του μικροαστισμού και της ενσωμάτωσής του, το πλέον πιθανό να σιχτιρίζει, τώρα, μέσα απ΄ τον τάφο όλους τους μικρόνοες και καιροσκόπους, τους πολιτικάντηδες και ελεεινούς πρωθυπουργούς που παρέλασαν από την κηδεία του ή εμφανίστηκαν με το ψευτο-ενδιαφέρον τους στα σόσιαλ μήντια και θα σπεύσουν και στο μέλλον εκ του ασφαλούς να τον καπηλευτούν.