Το θέαμα της διάσωσης των προσφύγων

 Théodore Géricault, Τζόζεφ ο νέγρος - Μελέτη πορτραίτου, 1818-1819

Το ελληνικό λιμενικό κατέστησε σαφή την αδράνειά του με την δραστήρια συμμέτοχή του στο θέαμα της διάσωσης των προσφύγων. Γεγονός που αποδείχνει ότι εν μέσω γελοίων ψεμάτων το κράτος γνωρίζει πολύ καλά πώς μονάχα με την ιδιότητα των πτωμάτων μπορεί να κάνει αποδεκτά τα θύματα και πως αυτός που κατέχει την εξουσία πρέπει και να δείχνει πώς με την ανωνυμία τους ξέρει να διευθύνει τη λήθη που προκαλεί το βολικό γι’ αυτόν ναυάγιο.

Ο ανήθικος ρεαλισμός

 

 

Επί χρόνια το θέαμα (ΜΜΕ - πολιτική τάξη – επιστήμη) του κυρίαρχου σημασιολογικού καθεστώτος βάφτιζε την μη αναστρέψιμη απαξίωση των κοινωνικών υποδομών εκσυγχρονιστικά βήματα προς ελκυστικές επενδύσεις στο πλαίσιο της «αποτελεσματικής» διαχείρισης της οικονομίας. Η μηντιακή εμπροσθοφυλακή συγκρότησε την αντιλαϊκιστική της μανιέρα καταγγέλλοντας, με την απαξίωση που φέρει η ηθική κουλτούρα του τεμπέλη, αυτούς που κατήγγειλαν με τη σειρά τους όλες τις ελλείψεις των υποδομών εφόσον δούλευαν σ’ αυτές και τις γνώριζαν από πρώτο χέρι. Τα άμεσα αποτελέσματα του ρεαλισμού που κατατρόπωσε τη λαϊκιστική απειλή βιώθηκαν εφιαλτικά από το ίδιο το σώμα της κοινωνίας στο σιδηροδρομικό δυστύχημα της Τρίτης. Και είναι δεδομένο πως δεν είναι κι ούτε θα είναι τα μόνα. Εγκληματική είναι η επικοινωνιακή πλημμύρα εγκαινίων από διαχρονικά ανύπαρκτες δημόσιες υποδομές και οι «τσάμπα» δηλώσεις και διαβεβαιώσεις περί άρτιας λειτουργίας τους εφόσον ενισχύουν ένα πλαστό αίσθημα ασφάλειας μέσα στη κοινωνία (και αυτό αντιστοιχεί και στην πανδημία). Γι’ αυτό και είναι αχρείαστη η όποια επιτροπή ειδικευμένων σοφών ώστε να αποφανθεί για τα αίτια μιας καταστροφής. Ο καπιταλισμός εδώ και δεκαετίες, δεν μπορεί ούτε και θέλει, να διατηρήσει το όποιο πολιτισμικό επίπεδο της ανθρωπότητας καταστρέφοντας τις φυσικές συνθήκες ύπαρξης της ζωής στον πλανήτη. Το δε πολιτισμικό επίπεδο των «αξιωματικών και υπαξιωματικών του κεφαλαίου» ―δες το βίδεο― είναι ολοφάνερο ότι δεν είναι καν άξιο αναφοράς!

Ας πούμε τα πράγματα με τ' όνομά τους!

Ενάντια στη πανδημία της θανατικής ποινής που εξαπολύει το Κράτος και η Αγορά

1

   Το δίχως άλλο δεν βρισκόμαστε στην εποχή των Φαραώ, του Αγαμέμνονα και της Παλαιάς Διαθήκης. Οι λιμοί και οι καταποντισμοί δεν πέφτουν από τα ουράνια όσο κι αν η γλώσσα του Θεάματος διαδίδει πως οι ιοί μας χτυπούν σαν φυσική καταστροφή. Μέσα στο ελάχιστο χρονικό διάστημα είκοσι ετών η βιομηχανική παραγωγή μάστιγας πέτυχε να προκύψουν τρεις κορονοϊοί, ο ολοκαίνουργιος SARS-Cov2 και οι SARS και MERS, η γρίπη των χοίρων (H1N1) και μία μεταλλαγμένη των πτηνών (H7N9) και μάς έχουν μείνει αξέχαστα δύο παλαιότερα προϊόντα της από τις περασμένες δεκαετίες. Ο Έμπολα που επανήλθε δριμύτερος πριν από 5 χρόνια στη Δυτική Αφρική και ο HIV που ήταν ακαταμάχητα αποτελεσματικός μαθαίνοντάς μας οριστικά να φοράμε όλες και όλοι τα σκουφάκια μας. Όταν η ανελέητη επέκταση του βιομηχανικού περιβάλλοντος και των εμπορευμάτων ρημάζει το φυσικό περιβάλλον και τον πλανήτη, διαταράσσοντας οποιαδήποτε ισορροπία στα οικοσυστήματα παρέα με την εκβιομηχανισμένη παραγωγή της τροφής, που εκτός από την επικίνδυνη αλλοίωση της ποιότητάς της, πακτώνει μέχρι σκασμού άμοιρα ζωντανά στις μεγαλο-κτηνοτροφικές μονάδες η επιτυχία μιας τεχνικής επιδημίας είναι άμεσα εγγυημένη.  Η πανδημία επιβεβαιώνει ακόμη ένα λαμπρό αποτέλεσμα της επιβολής αφηρημένων σχέσεων επάνω στη φύση που έχουν δομηθεί σ’ έναν πολύ συγκεκριμένο και ξεκάθαρα καταστροφικό φετιχισμό. Δεν τίθεται ζήτημα φυσικής αλλά τεχνικής καταστροφής.

2

Ο περιορισμός των κοινωνικών επαφών και η αποστασιοποίηση που συνεπάγεται όταν προκύπτει μια επιδημία είναι φυσιολογική ή επιβεβλημένη όταν δεν υπάγεται ή εξασκείται από το δίδυμο της αληθινής συμφοράς. Η ολότητα της ανευθυνότητας συνοψίζεται στο δρομολόγιο των Φαρισαίων – από τον Άννα στον Καϊάφα, πείτε τους Κράτος και Αγορά. Η θεσμική προστασία της υγείας του πολίτη δεν ανταμώνει με τα μισθωτά υποκείμενα. Αυτά δεν υπόκεινται σε κανενός είδους καραντίνα. Το θέαμα αναγνωρίζει αφηρημένα μόνο μονάδες εργατικής δύναμης που αναπαράγουν έστω και έκπτωτη αξία κι απαξιώνει συγκεκριμένα όλους τους ανθρώπους. Μια συνειδητή κοινωνία, θωρακισμένη αυτοδιαχειριζόμενα, από τις δύο ανεύθυνες οντολογίες είναι βέβαιο πως προστατεύει καλύτερα τα μέλη της εφόσον στηρίζεται αποκλειστικά στην αδιαμεσολάβητη ευθύνη. Κύριο μέλημά της δεν είναι η διάσωση της αφαίρεσης.

3

Η απαγόρευση της κυκλοφορίας ανασυστήνει τη μία και μοναδική ελευθέρια που κατακτήθηκε ουσιαστικά με την μεσσιανική έλευση του Διαφωτισμού. Όλοι οι δρόμοι δίνονται στις ροές των εμπορευμάτων και στην αφηρημένη  εργασία (Μαρξ) κι ερημώνουν όλα τα πάρκα και οι εξοχές δικαιώνοντας αναδρομικά την μια και ανεπανάληπτη ιστορική ελευθερία. Το δικαίωμα της ελεύθερης αγοράς πραγματώνει την έκπτωση του δικαιώματος στο θάνατο. Τα κέρδη ισοδυναμούν με την αυξητικά λελογισμένη ανάλωση όλων μας.  

4

Τα σύνορα ξεγυμνώνουν εμφατικά την μαλακία της συμβατικής σκέψης. Είτε στο προσφυγικό ζήτημα είτε στην εξάπλωση της πανδημίας κάθε ελεγχόμενη διαχείριση επάνω στην επινόησή τους διαψεύδεται πρακτικά από την ανήμερη δύναμη της ίδιας της Φύσης.

5

Η εικονική πραγματικότητα του επιτελικού Κράτους εξαρτάται μόνο από την ανεστραμμένη εικόνα της ατομικής ευθύνης. Η ατομική ευθύνη βαραίνει ευθέως την κρατική ανευθυνότητα. Όσο η τελευταία εντείνεται γύρω από τη σκοπιμότητα του ελέγχου επάνω στους θανάτους της πανδημίας τόσο ο κίνδυνος για τ’ απομονωμένα άτομα μεγαλώνει. Η υγεία τους δεν διασφαλίζεται από την Κρατική ανευθυνότητα της ατομικής ευθύνης. «Μείναμε σπίτι» για να μείνουμε αβοήθητοι διότι η φροντίδα του Κράτους και της Αγοράς εξαντλείται με κυνική υποκρισία μόνο σε όσους μπορούν να τα καταφέρουν από μόνοι τους. Εάν, δε, αυτοί αποτύχουν, είναι και οι μόνοι υπεύθυνοι για την αποτυχία τους.

6

Η πανδημία επαληθεύει ασφυκτικά την ενοποίηση της αρρώστιας και ολοκληρώνει νοσηρά την ενοποίηση του διαχωρισμού.

7

Όταν το ΑΕΠ κινδυνεύει να καταποντιστεί τότε επανευρίσκεται η κατάλληλη στιγμή για την άρση των μέτρων διότι μέτρον πάντων ἄνθρώπων χρήμα ἔστιν.

Άγνοια Κινδύνου

Επιδημία, Άλφρεντ Κούμπιν, 1900-1901, Μελάνι

  Το ανίκανο Κράτος θα ήταν γελοίο αν δεν διακυβευόντουσαν οι ανθρώπινες ζωές. Ωστόσο μια έξαρση υγειονομικής κρίσης είναι ακόμη ικανή να εμφανίζει την σαθρότητα του παραλόγου. Διότι η κυρίαρχη οργάνωση της ζωής βρίσκεται σε παράκρουση. Ο ιός της αγωνίας τής είναι τηλεκατευθυνόμενος, όχι βέβαια από σκοτεινούς κύκλους που ανησυχούν τους εύπιστους ηλίθιους της, αλλά από την μεσολαβημένη επικοινωνία της. Η άγνοια κινδύνου κι ο υποτιθέμενος έλεγχός της ξεκινούν από το ίδιο κέντρο. «Είναι η καρδιά της έλλειψης ρεαλισμού της πραγματικής κοινωνίας» (Ντεμπόρ). Αυτή η παντελής έλλειψη συνεκτικότητας που κάθε Κράτος καλλιεργεί κι εκμεταλλεύεται για να την στρέφει πάντοτε εναντίον όλων μας – αν και στην Ελλάδα μας χαρίζει τουλάχιστον τα κωμικά τιτιβίσματα ενός πανύβλακα για πρωθυπουργού.
   Οι έμμισθοι πραγματιστές παπαγαλίζουν ότι η πολύ δημοκρατία και η κατάχρηση της ελευθερίας τής όπως προκύπτει από τους πολλούς βλάπτει σοβαρά την υγεία και παίρνουν εξίσου ασοβάρευτα ως χρήσιμοι βλάκες την αντίστοιχη έλλειψή της από το κατευθυνόμενο ψεύδος της επίσημης πληροφόρησης. Όσο κι αν αυτή περιβάλλεται μονόπλευρα με την υποτιθέμενη επιστημονική εγκυρότητα των ειδικών δεν μπορεί ν’ αποκρύψει την ανικανότητα της υγειονομικής πρόνοιας από το νεόπτωχο Ελληνικό Κράτος. Δέκα χρόνια αλλεπάλληλων περικοπών πέτυχαν σπουδαία αποτελέσματα. Η σφοδρότητα με την οποία επιτελέστηκε η ελέω λιτότητας αναμόρφωσή του το κατέστησε, με τη πρώτη στραβή, άμεση απειλή ενάντια στους πολίτες του. Η ίδια ανικανότητα χαρακτηρίζει ακριβώς και το Ιταλικό, το Κινεζικό, το Ισπανικό το Ιρανικό, το Αμερικάνικο και όλα τα Κράτη με την γεωμετρική εξάπλωση της πανδημίας. Είναι αυτή η απαράμιλλη επιτυχία που επιβάλλουν οι «αντικειμενικοί» νόμοι του συστήματος. Μετά την κατάρρευση του Κεϋνσιανού μοντέλου πριν από σαρανταπέντε έτη το επόμενο τούβλο που κατρακυλάει στο ντόμινο της καπιταλιστικής προόδου είναι οι τεχνοκρατικές μεταρρυθμίσεις που εξάρθρωσαν μεταξύ άλλων και ολόκληρο το οικοδόμημα της κοινωνικής πρόνοιας.
  Οι πληθυσμοί των αποσαθρωμένων Κρατών τελούν υπό πλήρη απαξίωση και η επιβίωση των ασθενών είναι καταδικασμένη από τα επιτελικά Κράτη με τις ελλειμματικές δομές. Στην επείγουσα παγκόσμια υγειονομική κρίση ο καπιταλισμός απαντά με το υψηλό πολιτισμικό του υπόβαθρο. Η ανικανότητα διαχείρισης του υγειονομικού του χάους αφού όλα τ’ άλλα μέσα τού έχουν εξαντληθεί, προσομοιάζεται με πολεμόχαρο κυνισμό αν και ο μόνος πόλεμος που μας έχει κηρύξει είναι ενάντια στη λογική. Μια νοσογόνος ειρωνεία καθαρίζει τις μεγαλουπόλεις και τον ουρανό από την ατμοσφαιρική ρύπανση διότι δεν υπάρχει άλλος άμεσος τρόπος να ξεβρομίσει αμετάκλητα ο αέρας που αναπνέουμε. Οικονομικά κανόνια με την έκρηξη ιδιωτικών και δημοσιονομικών χρεών επίκεινται να συμπαρασύρουν την εκπληκτική αποτελεσματικότητα της ελεύθερης αγοράς μαζί με τις εν μισθώσει ζωές που θα τής περισσέψουν. Και η διατάραξη των οικοσυστημάτων με τη βιομηχανική επέκταση ενάντια στο φυσικό περιβάλλον συνεχίζουν την τεχνική σπορά ζωονοσογόνων ιών. Ένα λαμπρό δυστοπικό μέλλον κλείνει το μάτι στο νοσηρό παρόν.

Κορονοϊός και Πολιτική Ανυπακοή

Ειρηνικό Βασίλειο, Έντουαρντ Χικς, 1826, ελαιογραφία

Του π.

 

Ας ξεκινήσουμε από κάποιες βασικές παραδοχές, γιατί στην εποχή μας κυκλοφορεί μπόλικη παράνοια, ιδεολογία, βλακεία και σύγχυση. Πρώτον, ο κορονοϊός είναι ένας υπαρκτός ιός, όχι μια κατασκευή ή μια συνωμοσία. Ένας ιός που μπορεί να σκοτώσει, ιδίως ηλικιωμένους και ανθρώπους με υποκείμενα νοσήματα· απειλεί δε ιδιαίτερα ανθρώπους που βρίσκονται στον ταξικό πάτο: άστεγους, έγκλειστους, μετανάστες. Ένας ιός άγνωστος στην ιατρική-επιστημονική κοινότητα. Ένας ιός που μεταδίδεται ταχύτατα από τον ένα στην άλλη και από χώρα σε χώρα (με την τουριστικοποίηση του πλανήτη και τη διεθνοποίηση της οικονομίας να συμβάλλουν προφανώς σε αυτήν την αστραπιαία μεταδοτικότητα). Και δεύτερον, το κάθε κράτος κάνει τη δουλειά του, τη δουλειά του Κράτους. Μεριμνά για την υγεία του πληθυσμού του (βιοπολιτική) και προσπαθεί να διατηρήσει μια στοιχειώδη συνοχή. (Στην προκειμένη περίπτωση, ανάμεσα στα άλλα, λαμβάνει μέτρα με σκοπό να αποτραπεί το ολοκληρωτικό μπλοκάρισμα του εκάστοτε -ήδη πολλαπλά υποτιμημένου λόγω του νεοφιλελευθερισμού- εθνικού συστήματος υγείας.) Με ρυθμίσεις και διατάγματα διαχειρίζεται την έκτακτη ανάγκη, πάντοτε με γνώμονα την ελάχιστη δυνατή ζημία για την οικονομία, την κυκλοφορία του εμπορεύματος και την κερδοφορία. Επιβάλλει τις προσταγές του με κάθε τρόπο εκεί όπου ο πληθυσμός δεν συμμορφώνεται. Αρπάζει κυριολεκτικά την ευκαιρία να δοκιμάσει ad hoc στο πεδίο -όπου και στον βαθμό που κάτι τέτοιο είναι εφικτό- νόρμες, τεχνικές και πολιτικές διοίκησης, ελέγχου, επιτήρησης, καταστολής, ψηφιοποίησης κ.α.
   Από εκεί και πέρα ξεκινά μάλλον η κουβέντα, η καθαυτό πολιτική κουβέντα, για το τι δηλαδή  κάνουμε ή μπορούμε να κάνουμε εμείς - ο πληθυσμός, το πλήθος, οι πολιτικοί χώροι, το κάθε άτομο. Τι μπορεί να σημαίνει πολιτική ανυπακοή σε αυτή τη συγκυρία, υπό αυτές τις συνθήκες; Αψηφούμε τις κρατικές υποδείξεις μόνο και μόνο επειδή προέρχονται άνωθεν; Η δικαιολογημένη και θεμιτή δυσπιστία (έως και ανοιχτή εχθρότητά) μας απέναντι στο Κράτος, τους ειδικούς του και τις πολιτικές του μας οδηγεί στο να παρακάμπτουμε τις οδηγίες του, να αδιαφορούμε για την επικινδυνότητα του ιού, να αντιστεκόμαστε στις κρατικές απαγορεύσεις; Η (επίσης καθ' όλα θεμιτή) ιδεολογία μας και τα ακαδημαϊκά μας διαβάσματα μάς ωθούν να αναμασάμε μαρξιστικά συνθήματα ή τσιτάτα προς πάσα χρήση του Αγκάμπεν, του Φουκώ και του Ζίζεκ; Μπορούμε άραγε να σκεφτούμε, να οργανώσουμε και να θέσουμε σε κίνηση μια πολιτική ανυπακοή που θα λαμβάνει υπόψη τον υπαρκτό κίνδυνο και ταυτόχρονα θα επενδύει σε άλλες αξίες, σημασίες, πρακτικές και χειρονομίες από τις κρατικές; Μια πολιτική ανυπακοή που θα προσπαθεί να απενεργοποιεί και θα αποδομεί την κρατική ισχύ στις ζωές μας, χωρίς όμως να θέτει σε κίνδυνο τη ζωή την ίδια; Δύσκολο εγχείρημα αναμφίβολα. Αλλά όχι ακατόρθωτο - σε μικροκλίμακα. Η μακροκλίμακα είναι πιασμένη από άλλους, είτε μας αρέσει είτε όχι. Θα μας πάρει κάμποσο καιρό και κάμποσες γενιές να καταφέρουμε να αντιπαρατεθούμε σε μακροκλίμακα στους Κυρίους αυτού του κόσμου με όρους πραγματικούς - όχι συμβολικούς ούτε θεαματικούς.

   Η ισχύς του Κράτους είναι αντιστρόφως ανάλογη με τη δύναμη του πλήθους. Το Κράτος γίνεται Κράτος όσο έχει απέναντί του αγελαία ζώα. Το Κράτος δεν γίνεται Κράτος όσο έχει απέναντί του όντα υπεύθυνα, έλλογα, ομιλούντα, αλληλέγγυα μεταξύ τους, με φροντίδα, προσοχή, εγρήγορση και ενσυναίσθηση, με αυτογνωσία, αυτοπεριορισμό και επίγνωση των ορίων. Πολιτική ανυπακοή δεν σημαίνει κατ' ανάγκην αντί-σταση στο Κράτος. Μπορεί εξίσου να σημαίνει μια άλλη στάση, προς τον εαυτό μας και τους γύρω μας. Η πολιτική ανυπακοή γίνεται όταν τα άτομα που συναποτελούν το πλήθος δεν υπακούουν στο κρατικό μάντρα: το Κράτος -και μόνον αυτό- είναι ο κηδεμόνας σας, ο πατέρας σας, ο ποιμένας σας· κανείς δεν μπορεί να υποκαταστήσει το Κράτος, κανείς δεν μπορεί να επιζήσει έξω και πέρα από το Κράτος, κανείς δεν μπορεί να αμφισβητήσει έμπρακτα την ανάγκη για Κράτος. Η πολιτική ανυπακοή δεν γίνεται όταν τα άτομα που συναποτελούν το πλήθος υπακούουν στο κρατικό μάντρα, και ως εκ τούτου δεν αυτενεργούν, δεν αυτοοργανώνονται, δεν αυτοπροστατεύονται.
   Στις σημαίες του Κράτους γράφει: ρύθμιση, διαταγή, επιβολή με κάθε μέσο στην εξατομικευμένη μάζα.
  Στις σημαίες του πλήθους γράφει: ατομική και κοινωνική αυτονομία, αλληλεγγύη, αυτοπροστασία.